ناباروری یکی از دغدغههای مهم زوجهایی است که قصد بچهدار شدن دارند. در دنیای امروز با افزایش سن ازدواج و تغییر در سبک زندگی، میزان ناباروری نسبت به گذشته افزایش یافته است.
این موضوع نه تنها از نظر پزشکی، بلکه از نظر روانی و اجتماعی نیز حائز اهمیت است و میتواند تأثیر عمیقی بر کیفیت زندگی زوجین داشته باشد.
دلایل ناباروری زنان می تواند متفاوت باشد، بعضی از این دلایل بسته به محیط و بدن زنان و بعضی دیگر به صورت ارثی هستند، شاید دلیل اصلی ناباروری برای خودتان گیج کننده باشد و نتوانید به علت اصلی آن پی ببرید، از این رو بهتر است اگر بعد از 6 ماه تلاش برای باردار شدن بدون هیچ قرص و عوامل پیشگیری، بارداری صورت نگرفت به دکتر متخصص زنان مراجعه فرمایید.
عوامل مؤثر در ناباروری زنان
برخی مشکلات و ویژگیهای زنان از جمله دلایل اصلی ناباروری زوجین محسوب میشوند.
از مهمترین عواملی که بر ناباروری زنان تأثیر میگذارند میتوان به مصرف الکل، استعمال سیگار، سابقه ابتلا به عفونتهای جنسی، اضافه وزن یا چاقی و حتی کمبود وزن اشاره کرد.
با این حال، ناباروری زنان میتواند ناشی از دلایل متنوع دیگری نیز باشد که در ادامه به آنها پرداخته خواهد شد.
علت های ناباروری زنان
همانطور که گفتیم دلایل متنوعی برای ناباروری در زنان وجود دارد، که در ادامه اصلی ترین و شایع ترین علت ها را برای شما شرح خواهیم داد، در ادامه این نوشته با ما همراه باشید.
افزایش سن
از دلایل اصلی که ناباروری در زنان اتفاق می افتد بالا رفتن سن است؛ معمولا وقتی بانوان به سن یائسگی خود نزدیک می شوند.
از 35 سالگی به بعد امکان بارداری در آنها کاهش پیدا می کند زیرا در این سن تعداد تخمک ها روبه کاهش می رود و نیز کیفیت تخمک ها نیز افت می کند.
اختلال در تخمک گذاری
اختلال در تخمک گذاری به این معنی است که مراحل تخمک گذاری در بدن بانوان به ندرت اتفاق می افتد یا اینکه اصلا تخمک گذاری صورت نمی گیرد، به طور معمول بر توانایی باردار شدن زنان تاثیرگذار است.
اگر تخمک گذاری موفقیت آمیز نباشد عمل لقاح به درستی انجام نخواهد شد؛ این مشکل نیز بسیار رایج است و از بین 4 زوج یک زوج به این علت دارای ناباروری می شود.
در واقع، اختلال در آزادسازی ماهانه تخمک ممکن است به دلایل مختلفی ایجاد شود که از جمله آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- یائسگی زودرس یا نارسایی زودرس تخمدان پیش از ۴۰ سالگی
- ابتلا به سندرم آستین لونتال یا سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS) همراه با افزایش ترشح هورمون آندروژن
- پایین بودن کیفیت تخمکها، وجود آسیب یا اختلالات ژنتیکی در آنها
- هایپرپرولاکتینمی یا افزایش سطح هورمون پرولاکتین در شرایطی غیر از بارداری و شیردهی
- مشکلات غده تیروئید از جمله پرکاری یا کمکاری تیروئید
- ابتلا به برخی بیماریهای مزمن مانند سرطان یا ایدز (HIV)
یائسگی زودرس
واقعیت این است که با افزایش سن و نزدیک شدن به دوران یائسگی، توان باروری به شکل طبیعی کاهش پیدا میکند.
با این حال، در برخی موارد به دلیل کاهش زودهنگام تعداد فولیکولهای تخمدان، ممکن است زن پیش از ۴۰ سالگی دچار یائسگی شود؛ وضعیتی که از آن با عنوان یائسگی زودرس یاد میشود.
از عوامل مؤثر در بروز این عارضه میتوان به استعمال دخانیات، سابقه پرتودرمانی یا شیمیدرمانی و ابتلا به بیماریهای مربوط به سیستم ایمنی اشاره کرد.
سندرم تخمدان پلی کیستیک یا تنبلی تخمدان
این سندرم در میان بانوان بسیار رایج است و تعداد بسیار زیادی به این مشکل مبتلا هستند، تشخیص این مشکل معمولا از روی دوره های نامنظم قاعدگی، مقاومت در برابر رشد انسولین، شد غیر طبیعی موهای زائد در صورت یا بدن، چاقی و آکنه امکان پذیر است که بعد از تجویز داروها و ورزش های مناسب توسط دکتر این مشکل حل خواهد شد.
نارسایی زودرس تخمدان
نارسایی تخمک گذاری اولیه نام دیگر این مشکل است و از روی کاهش و از دست رفتن زود هنگام ذخیره تخمک ها مشخص می شود، که دلیل آن می توانند ارثی و یا شیمی درمانی باشد، با مصرف قرص ها و داروهای تجویز دکتر این مشکل قابل حل خواهد بود و جای نگرانی نیست.
اختلالات هورمونی
نوسان در سطح هورمون ها می تواند بر چرخه قاعدگی و تخمک گذاری و در نتیجه باروری اثر گذار باشد، اصلی و رایج ترین دلایل اختلالات هورمونی شامل: اختلال عملکرد هیپوتالاموس، اختلال در عملکرد هیپوفیز، اختلال در عملکرد غذه تیروئید و افزایش سطح هورمون پرولاکتین می باشند.
اختلالات مربوط به لوله فالوپ
لوله های فالوپ که در حد فاصل تخمدان ها و رحم قرار دارند، ممکن است بنا به دلایل مختلف، ازجراحی گرفته تا عفونت های مقاربتی دچار مشکل شوند، وجود صدمه در این قسمت می تواند مانع از رسیدن اسپرم به تخمک شود که همین موضوع باعث ناباروری در زنان خواهد شد.
مشکلات دهانه رحم
وجود مخاط غیرطبیعی در دهانه رحم مانع از رسیدن اسپرم و تخمک به یکدیگر و نفوذ اسپرم به تخمک میشود.
در چنین شرایطی، مراجعه به متخصص زنان ضروری است تا این بیماری درمان شود و اختلالات جدیتری رخ ندهد.
عفونت زنان
عفونتها همچنین میتوانند با درگیر کردن دستگاه تناسلی داخلی یا خارجی زن، باعث ناباروری و نازایی شوند.
در قسمت داخلی که شامل تخمدانها، لولههای فالوپ (لولههای رحمی) و خود رحم است، عفونت میتواند باعث آسیب جدی، به ویژه انسداد لولهها شود.
انواع عفونتهای واژن مانند عفونتهای قارچی و همچنین گنوکوک و کلامیدیا، با علائمی مانند خارش، سوزش و بوی نامطبوع، باعث چسبندگی لولهها و ناباروری میشوند.
اجتناب از رفتارهای پرخطر و معاینات منظم توسط متخصص زنان به کاهش خطر عفونت و جلوگیری از عوارض آن (مانند سقط جنین، پارگی کیسه آب و زایمان زودرس) کمک میکند.
آندومتریوز
معمولا 10 درصد از زنان که در سنین باروری قرار دارند به این مشکل مبتلا می شوند، در این اختلال معمولا بافتی که باید در داخل رحم رشد کند در مکان های دیگر و خارج از رحم رشد می کند و همچنین می تواند لانه گزینی تخمک بارور شده را نیز با مشکل روبرو کند و روند بارداری را با مشکل مواجه کند.
سبک زندگی ناسالم
در کنار سایر عواملی که تاکنون به عنوان علت ناباروری در زنان مطرح شد، سبک زندگی نقش بسیار مهمی در توان باروری دارد.
رعایت رژیم غذایی سالم، انجام فعالیت بدنی منظم و داشتن سبک زندگی متعادل میتواند به بهبود وضعیت عمومی بدن و افزایش شانس باروری کمک کند.
از عواملی که در اثر سبک زندگی نامناسب بر باروری تأثیر منفی میگذارند میتوان به مصرف سیگار، تنباکو، دخانیات و نوشیدنیهای الکلی اشاره کرد.
اگر قصد بارداری دارید، لازم است به طور کامل از مصرف دخانیات و مشروبات الکلی خودداری کنید.
مصرف روزانه مواد غذایی سالم و مغذی را در برنامه غذایی خود حفظ کرده و از حذف هر گروه غذایی ضروری خودداری نمایید.
در مقابل، مواد غذایی فرآوریشده و حاوی ترکیبات شیمیایی را از رژیم غذایی خود حذف کنید تا سلامت بدن و عملکرد باروری به بهترین شکل حفظ شود.
قرار گرفتن در مکان هایی که مواد سمی و آلوده در آن زیاد است نیز می تواند بر روی بارداری بانوان تاثیر گذار باشد.
ناباروری بدون علت
گاهی همه موارد بالا در آزمایش ها بررسی می شود، اما همه چیز کاملا عادی و نرمال است، یعنی اسپرم تولید می شود و تخمک گذاری نیز انجام می شود و لوله های رحمی نیز باز هستند اما بازهم بارداری صورت نمی گیرد.
در این صورت می گوییم ناباروری بدون علت است.
بیماریهای مقاربتی (STD) و ناباروری
STDها بیماریهایی هستند که از طریق رابطه جنسی با شریک جنسی آلوده به ویروسها، باکتریها یا میکروارگانیسمهای انگلی منتقل میشوند.
این بیماریها باعث ناباروری میشوند. STDها اغلب بدون علامت هستند.
STDهای شناخته شده شامل سیفلیس، تریکومونیازیس، شانکروئید، کلامیدیا، سوزاک، ویروس هرپس سیمپلکس، ویروس پاپیلومای انسانی، HIV و لنفوگرانولوم و نومنکلاتور هستند که برخی از آنها قابل درمان هستند، در حالی که برخی دیگر قابل درمان نیستند.
STDها میتوانند در دوران بارداری و زایمان به صورت عمودی از مادر به جنین و نوزاد منتقل شوند.
یکی از مهمترین این بیماریها کلامیدیا است که در آن علائم درگیری دستگاه تناسلی بسیار محدود است، اما باعث انسداد لولههای فالوپ و در نتیجه ناباروری میشود.
کیفیت پایین تخمک
کیفیت و تعداد تخمکهای تولید شده توسط تخمدانها، چه به طور طبیعی و چه از طریق درمان ناباروری در زنان، پس از سن ۳۵ سالگی به طور قابل توجهی کاهش مییابد.
با کیفیت پایین تخمک، اگرچه ممکن است تخمک بارور شود، اما ممکن است تخمک بارور شده به درستی در رحم کاشته نشود یا به اندازه کافی رشد نکند.
کیفیت تخمک معمولاً با افزایش سن کاهش مییابد. پزشک ممکن است برای اصلاح این مشکل دارو توصیه کند.
چه بیماریهایی باعث ناباروری میشوند؟
اگر بیماری خاصی دارید یا داروهای شیمیایی مصرف میکنید، حتماً در طول دوره درمان ناباروری به پزشک خود اطلاع دهید.
برخی از شرایط و بیماریهای پزشکی میتوانند بر باروری تأثیر منفی بگذارند و باعث ناباروری شوند. شایعترین بیماریهای مرتبط با ناباروری عبارتند از:
- بیماریهای خودایمنی مانند لوپوس
- دیابت کنترل نشده
- عدم تعادل تیروئید
- عفونتهای لگنی (PID)
- افزایش شدید وزن
- عفونتهای مقاربتی (STI)
- ایدز
- اختلالات سلامت روان مانند افسردگی اساسی و اضطراب شدید
سوالات متداول
چه عواملی باعث ناباروری پس از اولین فرزند میشود؟
با گذشت زمان، تغییرات طبیعی مانند پیری ممکن است در زنان رخ دهد و باعث ناباروری آنها پس از اولین فرزند شود.
تغییرات طبیعی یا عوامل خارجی میتوانند بر وضعیت جسمی و هورمونی زنان تأثیر بگذارند و شانس بارداریهای بعدی را تا حدودی کاهش دهند.
آیا ناباروری در زنان شایع است؟
ناباروری یک بیماری بسیار شایع است که حداقل ده درصد از زنان را تحت تأثیر قرار میدهد. نکته مهم این است که احتمال ناباروری با افزایش سن افزایش مییابد.
آیا استرس باعث نازایی میشود؟
استرس به تنهایی عامل ناباروری نیست، اما میتواند روند تخمک گذاری یا عملکرد جنسی را مختل کند.
