پرهاکلامپسی (PE) یک اختلال پیچیده و خطرناک است که میتواند در دوران بارداری به وقوع بپیوندد و به سلامت مادر و جنین آسیب جدی وارد کند. این وضعیت پس از هفته بیستم بارداری بروز میکند و با افزایش فشار خون، وجود پروتئین در ادرار و اختلال در عملکرد چندین ارگان مشخص میشود.
پرهاکلامپسی چیست؟
پرهاکلامپسی یکی از علل اصلی بیماری و مرگ و میر در مادران و نوزادان در سطح جهانی است و بنابراین پیشگیری و مدیریت آن از اهمیت بالایی برخوردار است. بارداریهای پرخطر، که معمولاً ناشی از عواملی مانند چاقی، سن بالای مادر، دیابت و سابقه ابتلا به پرهاکلامپسی هستند، نیازمند نظارت و مدیریت ویژهای هستند.
در این راستا، L-آرژینین به عنوان یک مکمل غذایی مورد توجه قرار گرفته است. تحقیقات نشان میدهد که این ترکیب میتواند به بهبود عملکرد عروقی و کاهش فشار خون کمک کند و در نتیجه پتانسیل مؤثری برای پیشگیری از عوارض مادری و نوزادی در بارداریهای پرخطر داشته باشد. بنابراین، این مطالعه به بررسی تأثیر L-آرژینین در پیشگیری از پرهاکلامپسی و بهبود نتایج بارداری میپردازد.
به منظور کاهش خطر پرهاکلامپسی (PE) در بارداریهای پرخطر، توجه به اختلالات عروقی که در بطن این بیماری وجود دارد، اهمیت زیادی دارد. L-آرژینین، که یک پیشساز نیتریک اکسید (NO) است، میتواند به تنظیم فشار خون از طریق فرآیند گشاد شدن عروق کمک کند. بر اساس مطالعات حیوانی، سیستم L-آرژینین-NO در طول بارداری به طور قابل توجهی فعال میشود. از طرف دیگر، مکمل L-آرژینین میتواند این روند را معکوس کند و با تقویت گردش خون در جفت و رحم، فشار خون زنان باردار را کاهش دهد.
استرس اکسیداتیو یکی از عوامل اصلی در توسعه پرهاکلامپسی به شمار میرود. بنابراین، L-آرژینین ممکن است به عنوان یک گزینه درمانی جدید برای مدیریت و پیشگیری از مشکلات فشار خون در دوران بارداری مطرح شود. در گذشته، نقش L-آرژینین در پیشگیری از پرهاکلامپسی و بهبود نتایج مادر و نوزاد مورد بحثهای قابل توجهی قرار گرفته است.
با این حال، نتایج مطالعات مختلف در این زمینه متناقض بوده و این ناهماهنگیها ممکن است به تفاوتهای موجود در طراحی مطالعه، ویژگیهای شرکتکنندگان، دوزها و زمان تجویز L-آرژینین مربوط باشد. برخی از مطالعات اثرات مثبت این مکمل را بر کاهش شیوع پرهاکلامپسی و بهبود نتایج بارداری گزارش کردهاند، در حالی که دیگران هیچ مزیت معناداری مشاهده نکردهاند.
این ناهماهنگیها نیاز به یک تجزیه و تحلیل جامع و متا آنالیز را برای روشن کردن اثربخشی واقعی L-آرژینین نشان میدهد. همچنین، بسیاری از مطالعاتی که به بررسی اثر L-آرژینین بر پیشگیری از پرهاکلامپسی پرداختهاند، بیشتر بر روی جمعیتهای کمخطر یا غیرانتخابی متمرکز شدهاند و این موضوع قابلیت تعمیم یافتهها به بارداریهای پرخطر را محدود میکند.
با توجه به مکانیسمهای پاتوفیزیولوژیکی منحصر به فرد و افزایش خطر نتایج نامطلوب در بارداریهای پرخطر، نیاز به مطالعاتی وجود دارد که به طور خاص این جمعیت را هدف قرار دهند تا اثر بخشی و ایمنی مکمل L-آرژینین را ارزیابی کنند. این متا آنالیز هدف دارد تا دادههای موجود از مطالعات با کیفیت بالا را تجمیع کند و اثربخشی کلی L-آرژینین در پیشگیری از پرهاکلامپسی در بارداریهای پرخطر را تعیین نماید. با تجمیع و تحلیل نتایج این مطالعات، ما قصد داریم تا درک جامعتری از نقش بالقوه L-آرژینین در پیشگیری از پرهاکلامپسی ارائه دهیم.
مواد و روشها
در این مرور سیستماتیک، ما شواهد موجود را بررسی کرده و یافتههای خود را بر اساس چک لیست اقلام گزارش دهی ترجیحی برای مرورهای سیستماتیک و متا آنالیز (PRISMA) ارائه کردیم.
استراتژی جستجو
ما یک جستجوی جامع برای شناسایی مقالات منتشر شده در زمینه کارایی L-آرژینین در پیشگیری از پرهاکلامپسی در بارداریهای پرخطر انجام دادیم. کلمات کلیدی مورد استفاده شامل “L-آرژینین”، “مکمل L-آرژینین”، “مکملهای غذایی”، “مداخلات پیشگیرانه”، “پرهاکلامپسی”، “بارداری”، “عوارض بارداری”، “بارداریهای پرخطر”، “نتایج نوزادی”، “نیتریک اکسید” و “سنتز NO” بود. ما به طور سیستماتیک پایگاههای داده بینالمللی مانند ISI، PubMed، Scopus و Embase را با استفاده از ترکیبهای مختلف کلمات کلیدی و عملگرهای بولی (“OR” و “AND”) جستجو کردیم. همچنین در Google Scholar جستجو کردیم تا مطالعاتی که ممکن است در این پایگاههای داده گنجانده نشده باشند را پیدا کنیم. مقالات مرتبط بالقوه از طریق بررسی مراجع مطالعات استخراج شده نیز شناسایی شدند. تمامی سوابق به نرمافزار EndNote وارد شد و سوابق تکراری حذف گردید. همچنین، فهرست مراجع مقالات مرتبط بررسی شد و به عنوان ادبیات خاکستری در Google Scholar جستجو انجام شد.
معیارهای ورود و خروج
ما مطالعات را بر اساس معیارهای زیر شامل کردیم: ۱. مقالات اصلی منتشر شده به زبان انگلیسی و ۲. مطالعاتی که شامل بیمارانی با بارداریهای پرخطر بودند (مانند فشار خون بالا ناشی از بارداری (PIH) و پرهاکلامپسی). ما ۱. مقالات مرور، مقالات سردبیری و فصلهای کتاب و ۲. مقالاتی که شامل زنان باردار سالم بودند را حذف کردیم. شکل ۱ مطالعات انتخاب شده را نشان میدهد.
این فرآیند به ما کمک کرد تا شواهد معتبر و مرتبط را جمعآوری کرده و تحلیل کنیم تا به درک بهتری از تأثیر L-آرژینین بر پیشگیری از پرهاکلامپسی دست یابیم.
نتایج
متا آنالیز حاضر شامل ده مطالعه اصلی منتشر شده است که به بررسی اثربخشی L-آرژنین در پیشگیری از پرهاکلامپسی (PE) و تأثیر آن بر نتایج مادر و نوزاد در بارداریهای پرخطر پرداختهاند. اندازه نمونه کل شامل 1165 نفر بود که از این تعداد، 586 نفر در گروه L-آرژنین و 584 نفر در گروه دارونما قرار داشتند. میانگین سن گروههای مورد و کنترل به ترتیب 28 ± 5.05 سال و 27.32 ± 4.58 سال بود.
شیوع پرهاکلامپسی در شش مطالعه با مجموع 423 شرکتکننده در گروه L-آرژنین و 426 نفر در گروه دارونما بررسی شد. به دلیل ناهمگونی زیاد نتایج (I2 =60.5٪، P=0.027)، از مدل اثرات تصادفی استفاده شد. تحلیل این مطالعات نشاندهنده یک اثر محافظتی معنادار آماری برای L-آرژنین بود که پتانسیل آن را به عنوان یک مداخله پیشگیرانه در این جمعیت آسیبپذیر تقویت میکند [نسبت شانس (OR)=0.36، فاصله اطمینان 95٪ (CI): 0.17، 0.77].
کاهش فشار خون دیستولیک (DBP) و سیستولیک (SBP) نیز در هفت مطالعه با مجموع 453 شرکتکننده در گروه L-آرژنین و 433 نفر در گروه دارونما اندازهگیری شد. به دلیل ناهمگونی زیاد نتایج (I2 =92.2٪، P=0.000)، از مدل اثرات تصادفی برای تحلیل دادهها استفاده شد. نتایج نشان داد که تفاوتهای معنادار آماری در SBP و DBP بین دو گروه وجود ندارد (اختلاف میانگین استاندارد (SMD): -0.35، CI 95٪: -91، 21) و (SMD: -0.50، CI 95٪: -1.08، 0.07).
پنج مطالعه وزن نوزاد را در زمان تولد اندازهگیری کردند و براساس مدل اثرات ثابت، تفاوت معنادار آماری در وزن نوزاد در زمان تولد (SMD: -0.16، CI 95٪: -0.31 تا -0.01) مشاهده شد که نشاندهنده تأثیر بالقوه L-آرژنین بر رشد جنین است.
همچنین، نه مطالعه سن بارداری را اندازهگیری کردند و طبق مدل اثرات تصادفی، تفاوت معنادار آماری بین دو گروه وجود نداشت (SMD: 0.6، CI 95٪: -0.06، 0.18). علاوه بر این، سه مطالعه نمرات آپگار را در یک دقیقه پس از تولد اندازهگیری کردند که بر اساس مدل اثرات تصادفی بود. نتایج نشان داد که تفاوت معنادار آماری بین دو گروه وجود نداشت (SMD: 0.40، CI 95٪: -0.02، 0.82).
خطر سوگیری بین مطالعات
هیچگونه سوگیری انتشاری در نتایج بهدستآمده از طریق آزمون بگ (P=0.505) شناسایی نشد. شکل ۵ ارزیابی سوگیری انتشاری را در میان مطالعاتی که از این آزمونها استفاده کردهاند، نشان میدهد.
بحث
پاتوفیزیولوژی پیچیده پرهاکلامپسی (PE) شامل اختلال عملکرد اندوتلیال و کاهش دسترسی بیولوژیکی نیتریک اکسید (NO) است، که این موضوع دلیلی برای بررسی L-آرژینین، پیشساز NO، به عنوان یک درمان ممکن ارائه میدهد. مطالعات متعدد موجود در این مرور نشان دادهاند که مکملسازی با L-آرژینین نتایج امیدوارکنندهای به همراه داشته است. بهبودهای مشاهدهشده در تنظیم فشار خون و عملکرد اندوتلیال، نشاندهنده نقش ممکن L-آرژینین در پیشگیری از PE است. همچنین، بهبود پرفیوژن مادری ممکن است با اثرات گشادکننده عروق ناشی از افزایش تولید NO تسهیل شود و به طور بالقوه خطر نتایج نامطلوب مادری را کاهش دهد.
مطالعه حاضر کارایی مکملسازی با L-آرژینین را در پیشگیری از PE و بهبود نتایج مادری و نوزادی در بارداریهای پرخطر ارزیابی کرد. یافتهها نشان داد که مکملسازی با L-آرژینین در کاهش شیوع PE موثرتر از دارونما بود. وزن نوزاد در زمان تولد نیز تفاوت معناداری بین دو گروه نشان داد؛ به طوری که مکملسازی با L-آرژینین باعث افزایش وزن تولد شد.
با این حال، هیچ تفاوت معناداری بین دو گروه در فشار خون سیستولیک (SBP) و دیاستولیک (DBP)، امتیاز آپگار در یک دقیقه و سن بارداری مشاهده نشد. یک مرور سیستماتیک و متا آنالیز انجام شده توسط ساگادوان و همکاران شامل هفت مطالعه از سال ۱۹۹۹ تا ۲۰۱۶، مطابق با نتایج مطالعه ما، نشان داد که L-آرژینین شیوع PE را کاهش میدهد؛ اما بر خلاف نتایج ما، این مطالعه گزارش کرد که L-آرژینین SBP و DBP را نیز کاهش میدهد. در مطالعه ما، زنان با بارداریهای پرخطر مورد بررسی قرار گرفتند.
یک مطالعه متا آنالیز دیگر توسط گوتو گزارش کرد که L-آرژینین خوراکی در زنانی که سابقه نتایج نامطلوب بارداری داشتند، با کاهش خطرات رشد داخل رحمی ناکافی (IUGR) در نوزادان، زایمان زودرس و افزایش وزن تولد و سن بارداری مرتبط بود. مطالعه حاضر نیز نشان داد که L-آرژینین وزن نوزاد در زمان تولد را افزایش میدهد. همچنین، عدم وجود تفاوت معنادار آماری در سن بارداری بین دو گروه نشان میدهد که در حالی که L-آرژینین ممکن است خطر PE را کاهش دهد، تأثیر قابل توجهی بر زمان زایمان نداشته باشد. این نکته حائز اهمیت است، زیرا زایمان زودرس معمولاً با نتایج نامطلوب سلامتی مرتبط است.
منیشینی و همکاران نیز یک مطالعه مرور برای خلاصهسازی ایمنی و کارایی مکملسازی با L-آرژینین در دوران بارداری انجام دادند. نتایج نشان داد که در مقایسه با گروههای کنترل یا دارونما، مکملسازی با L-آرژینین کارایی در کاهش شیوع PE و کاهش فشار خون را نشان داد.
با این حال، مطالعه حاضر دارای برخی محدودیتها است. تعداد کم مطالعاتی که معیارهای واجد شرایط بودن را برآورده کردند، ممکن است بر قابلیت تعمیم یافتهها و توانایی انجام تحلیلهای زیرگروهی قوی تأثیر بگذارد. اندازه نمونه نسبتاً کوچک میتواند قدرت آماری برای شناسایی تفاوتهای جزئی در نتایج مادری و نوزادی را محدود کند و به طور بالقوه منجر به خطاهای نوع II شود. همچنین، تنوع در طراحی مطالعات و دوزهای L-آرژینین در میان مطالعات شاملشده، عنصر عدم قطعیتی را معرفی میکند که میتواند بر تفسیر این نتایج تأثیر بگذارد.
نتیجهگیری
بهطور کلی، نتایج مطالعه ما نشان داد که مکملسازی با L-آرژینین میتواند در کاهش شیوع پرهاکلامپسی (PE) و همچنین بهبود وزن نوزاد مؤثر باشد. با این حال، این مکمل تأثیر معناداری بر نتایج مادری و نوزادی نظیر سن بارداری، امتیاز آپگار، و فشار خون سیستولیک (SBP) و دیاستولیک (DBP) نداشت. بنابراین، تحقیقات آینده باید بر روی دوز و زمان بهینه مصرف L-آرژینین در بارداریهای پرخطر تمرکز کنند. این مطالعات میتوانند شامل بررسی دوز-پاسخ باشند تا مؤثرترین دوز L-آرژینین برای پیشگیری از PE را شناسایی کنند و در عین حال عوارض جانبی احتمالی را به حداقل برسانند. همچنین، بررسی زمان شروع مکملسازی در دوران بارداری و تأثیر آن بر نتایج میتواند بینشهای ارزشمندی در خصوص زمان مناسب برای درمان با L-آرژینین ارائه دهد.
