ناباروری در زنان

ناباروری زنان یکی از شایع ترین مشکلات سلامت باروری است که زمانی مطرح می شود که بارداری، با وجود رابطه جنسی منظم و بدون استفاده از روش های پیشگیری، در زنان زیر ۳۵ سال پس از ۱۲ ماه و در زنان ۳۵ سال به بالا پس از ۶ ماه اتفاق نیفتد.

این مشکل می تواند به دلایل مختلفی از جمله اختلال در عملکرد تخمدان ها، رحم، لوله های رحمی، مشکلات هورمونی یا سایر بیماری های زمینه ای ایجاد شود و شدت آن در افراد مختلف متفاوت است.

به همین دلیل، تشخیص دقیق علت ناباروری نخستین و مهم ترین گام برای انتخاب بهترین روش درمان محسوب می شود.

امروزه با پیشرفت علم پزشکی، بسیاری از علل ناباروری زنان قابل درمان یا کنترل هستند و بخش قابل توجهی از زوج ها با مراجعه به موقع به متخصص ناباروری، شانس بالایی برای تجربه بارداری موفق خواهند داشت.

روش درمان ناباروری با توجه به علت اصلی، سن فرد، مدت زمان ناباروری و وضعیت سلامت عمومی انتخاب می شود و ممکن است از درمان های دارویی و اصلاح سبک زندگی تا روش های کمک باروری مانند IVF یا لقاح آزمایشگاهی را شامل شود.

افزایش سن نیز یکی از مهم ترین عواملی است که بر قدرت باروری زنان تاثیر می گذارد.

با بالا رفتن سن، تعداد و کیفیت تخمک ها به تدریج کاهش پیدا می کند و احتمال بارداری طبیعی کمتر می شود، اما سن تنها عامل موثر نیست و بسیاری از مشکلات هورمونی، اختلالات تخمک گذاری، بیماری های رحم و تخمدان یا حتی برخی سبک های زندگی ناسالم نیز می توانند در ناباروری نقش داشته باشند.

در ادامه این مقاله، با مهم ترین علل ناباروری زنان، روش های تشخیص و موثرترین راهکارهای درمان ناباروری آشنا خواهید شد تا بتوانید با آگاهی بیشتر، بهترین تصمیم را برای حفظ سلامت باروری خود بگیرید.

علائم ناباروری زنان

علائم ناباروری در زنان همیشه به صورت واضح ظاهر نمی شوند و در بسیاری از موارد، تنها نشانه آن باردار نشدن پس از یک دوره تلاش منظم است.

با این حال، برخی تغییرات در چرخه قاعدگی یا وضعیت هورمونی بدن می توانند هشداری برای وجود اختلال در سیستم باروری باشند.

نامنظم بودن قاعدگی، خونریزی بسیار شدید یا بسیار کم، قطع ناگهانی پریود یا قاعدگی های دردناک از مهم ترین علائمی هستند که نباید نادیده گرفته شوند، زیرا ممکن است به مشکلاتی مانند اختلال تخمک گذاری یا بیماری های رحم و تخمدان مرتبط باشند.

تغییرات هورمونی نیز نقش مهمی در بروز ناباروری دارند و معمولا با علائم ظاهری همراه هستند.

افزایش جوش و آکنه، رشد موهای زائد در نواحی مانند چانه، پشت لب و قفسه سینه، نازک شدن یا ریزش مو، افزایش وزن بدون دلیل مشخص و تغییر در میل جنسی می توانند نشانه برهم خوردن تعادل هورمون های زنانه باشند.

ترشح شیر از نوک سینه در افرادی که باردار یا شیرده نیستند و احساس درد هنگام رابطه جنسی نیز از علائمی هستند که نیاز به بررسی تخصصی دارند.

البته وجود هر یک از این نشانه ها به معنای قطعی بودن ناباروری نیست، اما در صورت تداوم یا همراه بودن با عدم موفقیت در بارداری، مراجعه به متخصص زنان و انجام بررسی های لازم می تواند به تشخیص علت و شروع درمان مناسب کمک کند.

علت ناباروری در زنان

تجربه کرده ایم که بسیاری از زنان و مردان اغلب تصویر و اطلاعات مناسبی از ناباروری ندارند و به دلیل همین ناآگاهی دغدغه های زیادی در مورد روند ناباروری دارند.

همانطور که مستحضر هستید، ناباروری به این معناست که زن نمی تواند تخمک گذاری کند یا مرد نمی تواند تخمک را بارور کند. در این مرحله می توان گفت که زن یا شوهر با مشکل ناباروری مواجه هستند.

علاوه بر این متخصص، ناباروری را زمانی اعلام می کند که شخص یک سال اقدام به باردار شدن کرده، اما در عین حال علائم بارداری را مشاهده نکرده باشد.

در این صورت، پزشک آزمایشات و سونوگرافی را برای زوجین در نظر می گیرد که مدتی طول می کشد تا پزشک متخصص بتواند تعیین کند که کدام یک از زوجین مشکل باروری دارند.

ناباروری در زنان می تواند به خاطر دلایلی باشد که در موارد زیر لیست کرده ایم.

اندومتریوز

اندومتریوز زمانی رخ می‌دهد که بافت رحم در خارج از رحم رشد کند و می‌تواند عملکرد تخمدان‌ها، رحم و لوله‌های رحمی را تحت تأثیر قرار دهد.

این وضعیت یکی از علل شناخته‌شده ناباروری در زنان است.

اختلال تخمک‌گذاری

اختلال در تخمک‌گذاری شایع‌ترین علت ناباروری زنان به شمار می‌آید و باعث اختلال در آزادسازی تخمک از تخمدان‌ها می‌شود.

شایع‌ترین دلیل این اختلال، بیماری تخمدان پلی‌کیستیک است.

مشکلاتی مانند اختلالات تغذیه‌ای، ورزش بیش از حد، کاهش یا افزایش وزن ناگهانی می‌توانند روند تخمک‌گذاری را مختل کنند.

کیست تخمدان

وجود کیست تخمدان ممکن است باعث درد لگنی شده یا فرآیند طبیعی تخمک‌گذاری را متوقف کند.

تغییرات هورمونی

جالب است بدانید که اختلال در ترشح هورمون های تناسلی زنانه می تواند باعث مشکلات تخمک گذاری شود.

این هورمون ها در آزادسازی و تخمک گذاری و ضخیم شدن پوشش داخلی رحم یا آندومتر نقش بسزایی دارند تا رحم را برای لانه گزینی تخمک بارور شده آماده کنند.

در واقع، عدم تعادل هورمون زنانه می تواند باعث مشکلاتی در تخمک گذاری، لقاح و لانه گزینی شود. بنابراین، اختلالات هورمونی معمولاً منجر به تغییراتی در خونریزی قاعدگی در زنان می شود.

مشکلات دهانۀ رحم

مشکلات دهانه رحم می تواند مانع از رسیدن اسپرم به تخمک شود.

ترشحات غیر طبیعی دهانه رحم یا سابقه جراحی دهانه رحم می تواند باعث این مشکل شود.

اگرچه این مشکل رایج در زنان نابارور نیست، اما می توان آن را با تکنیک آی یو آی درمان کرد.

آسیب دیدن لوله‌های رحم

لوله های فالوپ وظیفه جابجایی تخمک از تخمدان به رحم را بر عهده دارند و وجود هر گونه مشکلی در این لوله ها می تواند مانع از رسیدن تخمک و اسپرم به یکدیگر شود.

عفونت لگن، اندومتریوز و جراحی می تواند باعث به وجود آمدن بافت یا اسکار در لوله های فالوپ و مسدود شدن یا آسیب دیدن آنها شود.

ناهنجاری‌های رحمی

فیبروم و پولیپ رحم می‌توانند شکل و ساختار رحم را تغییر داده و باعث ناباروری شوند.

این مشکلات اغلب با علائمی مانند خونریزی شدید قاعدگی، درد لگن و بزرگ شدن رحم همراه هستند.

آسیب بافت رحم

عفونت رحمی، سقط جنین یا کورتاژ می‌توانند بافت رحم را آسیب بزنند و منجر به تأخیر در قاعدگی یا کاهش جریان خون قاعدگی شوند.

یائسگی زودرس

توقف عملکرد تخمدان‌ها پیش از ۴۰ سالگی یائسگی زودرس نامیده می‌شود و یکی از علل ناباروری زنان است.

این وضعیت می‌تواند ناشی از بیماری‌های خودایمنی، سندرم ترنر، سندرم X شکننده یا شیمی‌درمانی باشد.

چسبندگی لگن

چسبندگی لگن به دلیل عفونت لگن، آپاندیسیت، اندومتریوز یا جراحی شکم ایجاد می‌شود و می‌تواند علت ناباروری باشد.

سرطان

برخی سرطان‌ها، به ویژه سرطان‌های دستگاه تناسلی، و همچنین درمان‌هایی مانند شیمی‌درمانی و پرتودرمانی می‌توانند ناباروری ایجاد کنند.

با فریز تخمک قبل از درمان، امکان بارداری پس از درمان فراهم می‌شود.

تشخیص علت ناباروری در زنان

متخصص برای شناسایی و تشخیص ناباروری احتمال دارد ابتدا به آزمایش آنالیز اسپرم برای تعیین کیفیت و کمیت اسپرم مرد نیاز داشته باشد.

اگر اسپرم مرد خوب باشد، برای بررسی مشکلات نازایی در زن انجام می شود. بررسی مشکلات ناباروری زنان معمولاً ابتدا نیاز به آزمایش خون برای بررسی سطوح هورمون های مختلف می باشد.

علاوه بر این، نمونه برداری از آندومتر یا دیواره رحم نیز ممکن است برای بررسی بیشتر برای تایید وجود مشکلات بافت رحم انجام شود.

سونوگرافی واژینال و عکس رنگی از رحم یا هیستروسالپنگوگرافی نیز ممکن است برای بررسی سلامت لوله‌های رحمی و تشخیص دقیق‌تر مشکلات رحم تجویز شود.

اگر روش‌های فوق مشکلی را تشخیص ندهد، پزشک متخصص ممکن است از لاپاراسکوپی برای بررسی دقیق‌تر رحم، تخمدان‌ها و لوله‌های فالوپ استفاده کند.

این روش به پزشک اجازه می دهد تا رحم، تخمدان ها و نواحی خارج از لوله های فالوپ را بررسی کند.

برای انجام این کار، یک برش کوچک در نزدیکی ناف ایجاد می‌شود و یک لوله بلند و باریک با آندوسکوپ به شکم وارد می‌شود تا بافت غیر طبیعی را بررسی کند.

علاوه بر این، پزشکان می توانند با دقت بیشتری منافذ یا انسداد لوله های فالوپ را مشاهده کنند.

فرآیند های درمان ناباروری زنان

روش های درمان ناباروری در زنان بر اساس علت ناباروری توسط متخصص زنان و نازایی مشخص می شود که برخی از این روش ها عبارتند از :

درمان ناباروری با آی یو آی

زمانی می توان از آی یو آی استفاده کرد که پزشک معتقد باشد مشکل اسپرم در دهانه رحم یا لوله های فالوپ علت ناباروری است.

در این روش، در روز تخمک گذاری، پزشک اسپرم مرد را جمع آوری می کند، آن را تمیز می کند و سپس آن را از دهانه رحم عبور داده و از طریق یک کاتتر پلاستیکی باریک و دراز، وارد رحم می کند.

پزشکان ممکن است از داروهایی برای تحریک تخمک گذاری استفاده کنند تا شانس بارداری را قبل از عمل تلقیح افزایش دهند.

درمان ناباروری زنان با لاپاراسکوپی

در زنان مبتلا به بیماری های لوله های فالوپ، پزشکان جراحی لاپاراسکوپی را برای بازسازی و اصلاح مشکلات تولید مثل انجام می دهند.

پس از جراحی و رفع مشکلات تولید مثل، پزشک ممکن است تشخیص دهد که بارداری نیاز به لقاح آزمایشگاهی دارد.

جراحی لاپاراسکوپی به جراح این امکان را می دهد که بافت اسکار یا کیست های تخمدان را بردارد، اندومتریوز را درمان کند یا لوله های مسدود شده فالوپ را با دوربین با قرار دادن چندین لوله در شکم باز کند.

درمان ناباروری زنان با دارودرمانی

این درمان معمولاً برای افرادی که مشکلات تخمک گذاری یا نارسایی تخمدان دارند یا زمانی که مشکلات باروری ناشناخته هستند تجویز می شود.

در این روش پزشکان داروهایی از جمله: لتروزول و گنادوتروپین را برای تحریک تخمک گذاری تجویز می کنند.

معمولاً پس از تجویز دارو، پزشکان از مردان و زنان می‌خواهند که برای بارداری طبیعی تلاش کنند.

در واقع، در طول درمان دارویی، پزشک ممکن است با انجام سونوگرافی واژینال به تعداد فولیکول ها و تخمک های آزاد شده بپردازد تا تأثیر درمان دارویی را مشاهده کند.

درمان ناباروری زنان با لقاح خارج از رحم یا IVF

اگر علت ناباروری ناشناخته باشد، پزشکان معمولا از لقاح آزمایشگاهی برای باردار شدن زن استفاده می کنند.

در این روش تخمک در آزمایشگاه با اسپرم بارور می شود و سپس به رحم مادر منتقل می شود.

ابتدا پزشک یک سری محرک های تخمک گذاری مانند گنادوتروپین ها را تجویز می کند تا به شما در آزادسازی تخمک های بیشتری کمک کند. پس از بلوغ سلول های تخمک، پزشکان آنها را با کمک پانکچر واژینال خارج می کنند.

پس از جمع‌آوری و شستشوی اسپرم مرد، اسپرم را به تخمک اضافه می‌کنند تا در آزمایشگاه آن را بارور کنند.

چند روز بعد، پس از لقاح و تقسیم سلولی، یک یا چند تخمک بارور شده با استفاده از ابزاری به رحم مادر منتقل می شود.

در صورت تمایل زوجین، پزشکان می توانند جنین های اضافی را برای مدتی بعد منجمد کنند.

در این مقاله به درمان ناباروری زنان و اطلاعات مرتبط به آن پرداختیم تا شما زوجین گرامی را با تکنیک های نوین باروری آشنا کنیم تا به راحتی بتوانید طعم شیرین بچه دار شدن را بچشید.

اگر هر گونه سوالی دارید یا به دنبال درمان مناسب هستید به مطب دکتر فاطمه نادری پور مراجعه فرمائید.

سوالات متداول

ناباروری زنان و روش های درمان آن، از موضوعاتی هستند که معمولا سوالات زیادی درباره آن مطرح می شود.

در ادامه، به رایج ترین پرسش های کاربران درباره علائم، علت ها و درمان ناباروری زنان پاسخ داده ایم.

علت باردار نشدن با وجود سالم بودن زن و مرد چیست؟

گاهی با وجود طبیعی بودن نتایج آزمایش های زن و مرد، بارداری اتفاق نمی افتد.

به این وضعیت ناباروری با علت نامشخص یا ناباروری غیرقابل توضیح گفته می شود.

در چنین شرایطی ممکن است عوامل ظریف هورمونی، کیفیت تخمک یا اسپرم، اختلالات لانه گزینی یا عوامل ناشناخته در بروز ناباروری نقش داشته باشند و نیاز به بررسی های تخصصی تر وجود داشته باشد.

آیا استرس می تواند باعث ناباروری زنان شود؟

استرس به تنهایی معمولا علت اصلی ناباروری نیست، اما می تواند تعادل هورمون های بدن را بر هم بزند، تخمک گذاری را دچار اختلال کند و شانس بارداری را کاهش دهد.

کنترل استرس در کنار درمان های پزشکی، نقش مهمی در بهبود سلامت باروری دارد.

از کجا بفهمیم مشکل ناباروری داریم؟

اگر در زنان زیر ۳۵ سال پس از ۱۲ ماه و در زنان ۳۵ سال به بالا پس از ۶ ماه رابطه جنسی منظم و بدون جلوگیری بارداری رخ ندهد، بهتر است برای بررسی وضعیت باروری به متخصص زنان مراجعه کنید.

پزشک با انجام آزمایش های هورمونی، بررسی ذخیره تخمدان، سونوگرافی و سایر ارزیابی ها علت احتمالی ناباروری را مشخص می کند.

آیا ناباروری زنان همیشه قابل درمان است؟

خیر. امکان درمان به علت ناباروری، سن فرد و شرایط سلامت او بستگی دارد.

با این حال، بسیاری از زنان با استفاده از درمان های دارویی، جراحی یا روش های کمک باروری مانند IVF می توانند شانس بارداری موفق را به طور قابل توجهی افزایش دهند.

آیا افزایش سن احتمال ناباروری را بیشتر می کند؟

بله. با افزایش سن، تعداد و کیفیت تخمک ها کاهش پیدا می کند و احتمال بارداری طبیعی کمتر می شود.

به همین دلیل، مراجعه زودهنگام برای بررسی و درمان ناباروری می تواند تاثیر زیادی در افزایش شانس بارداری داشته باشد.

آیا سبک زندگی در درمان ناباروری زنان تاثیر دارد؟

بله. حفظ وزن مناسب، تغذیه سالم، فعالیت بدنی منظم، خواب کافی، ترک سیگار و الکل و کنترل استرس از عواملی هستند که می توانند سلامت باروری را بهبود دهند و در کنار درمان های تخصصی، احتمال موفقیت بارداری را افزایش دهند.