خشکی واژن یکی از مشکلات شایع زنان در سنین مختلف است که میتواند باعث احساس سوزش، خارش، درد هنگام رابطه جنسی و حتی افزایش خطر عفونتهای واژینال شود.
اگرچه این عارضه بیشتر پس از یائسگی و به دلیل کاهش سطح استروژن دیده میشود، اما بارداری، شیردهی، مصرف برخی داروها، استرس و بعضی بیماریها نیز میتوانند در ایجاد آن نقش داشته باشند.
تشخیص به موقع و انتخاب روش درمان مناسب، علاوه بر کاهش علائم، به بهبود کیفیت زندگی و سلامت جنسی زنان کمک میکند.
امروزه برای درمان خشکی واژن، از تغییر سبک زندگی و استفاده از مرطوب کننده ها گرفته تا داروهای هورمونی و روش های نوین درمانی، گزینه های مختلفی وجود دارد که با توجه به علت زمینه ای توسط پزشک انتخاب می شوند.
خشکی یا آتروفی واژن به چه معناست؟
یکی از مهمترین بخشهای اندام جنسی زنان واژن است که با نام مهبل نیز شناخته میشود.
واژن قادر است تا تولیدمثل را تحقق بخشیده و هورمونهای بدن را نیز تنظیم نماید.
بر روی دیواره داخلی واژن میتوان لایهای نازک از ترشحات را دید که موجب قلیاییشدن محیط واژن میشوند.
این ترشحات میتوانند دیواره واژن را روانتر نموده و مانع از وارد شدن هرگونه آسیب به واژن هنگام برقراری ارتباط جنسی شوند.
با ترشح هورمون استروژن میزان نرمی و روان بودن واژن افزایش قابلتوجهی خواهد یافت.
این امر بدان معناست که کاهش تولید هورمون استروژن میتواند زمینهساز ابتلا به خشکی واژن شود.
دلایل مختلفی میتوانند سطح تولید هورمونهای استروژن را کاهش دهند که افزایش سن را میتوان یکی از آنها دانست.
علت خشکی واژن
باتوجهبه مطالبی که در بخش قبل بیان شد میتوان شایعترین دلیل خشکی واژن را کاهش سطح استروژن معرفی نمود؛ اما این تنها عامل نیست.
هورمونهای استروژن اثرات قابلتوجهی بر تنظیم چرخه قاعدگی، بارداری و رشد سینهها دارند؛ بنابراین تولید آنها اهمیت بسیار زیادی دارد.
کاهش تولید این هورمون لایه داخلی واژن را خشک نموده و از میزان ضخامت آن نیز میکاهد.
از دیگر اثرات منفی کاهش تولید هورمون استروژن میتوان به ازبینرفتن خاصیت ارتجاعی واژن و آسیبپذیری آن اشاره نمود.
خشکی مهبل یا واژن را با نام آتروفی واژن نیز میشناسند که باید در سریعترین زمان ممکن درمان شود.
از دیگر دلایلی که موجب کاهش سطح تولید هورمون استروژن میشود میتوان به زایمان، استرس زیاد، شیردهی، ورزشهای شدید، اقدامات درمانی همچون شیمیدرمانی و پرتودرمانی و برداشتن تخمدانها اشاره نمود.
عوامل دیگری نیز میتوانند بر بروز این امر مؤثر باشند که به شرح زیر هستند. توجه داشته باشید که این عوامل شیوع و رواج زیادی ندارند.
ابتلا به سندرم شوگون
این سندرم بهعنوان یک بیماری خودایمنی شناخته میشود که قادر است لایههای داخلی واژن خانمها را با التهاب مواجه سازد.
این التهابها بهراحتی میتوانند زمینهساز خشکی واژن شوند.
مصرف داروهای آنتیهیستامین
داروهایی همچون آنتیهیستامین و دیفنهیدرامین عوارض خاصی همچون مشکلات ادراری و آتروفی واژن را به همراه دارند.
زمانی که مصرف این داروها را قطع کنید میزان ترشح هورمون استروژن نیز افزایش خواهد یافت و محیط واژن به رطوبت بالایی دست مییابد.
مصرف داروهای ضدافسردگی
برخی داروهای ضدافسردگی میتوانند موجب ایجاد اختلال در عملکرد جنسی خانمها شوند.
اگر بخواهیم اشارهای اجمالی به این اختلالات داشته باشیم میتوان کاهش میل جنسی، ناتوانی در ارگاسم و خشکی واژن را نام برد.
استعمال سیگار
فراموش نکنید که تنها خانمهای مسن و افرادی که یائسه شدهاند با خشکی مهبل مواجه نمیشوند؛ بلکه این امر میتواند برای خانمهای جوان که عادت به استعمال سیگار دارند نیز رخ دهد.
شستشوی بیش از اندازه واژینال
استفاده از لوسیون، محصولات بهداشتی و شستشو بیش از حد واژینال میتوانند موجب ابتلا به آتروفی واژن شوند.
یائسگی
باتوجهبه تحقیقات صورتگرفته خانمهایی که دوران یائسگی خود را سپری میکنند بیش از دیگران در معرض خشکی واژن هستند.
علائم خشکی و آتروفی واژن
آتروفی واژن نیز همچون هر عارضه و بیماری دیگری دارای علائم خاصی است که با بررسی این نشانهها میتوان این عارضه را تشخیص داد.
لازم به ذکر است که کاهش سطح ترشحات واژن زمینههای درد را در ناحیه لگن فراهم میسازد و این یکی از نشانههای ابتلا به این عارضه است.
بهطورکلی علائم خشکی واژن بهصورت زیر هستند:
- سوزش واژن
- احساس خارش در ناحیه واژن
- ایجاد زخم در واژن
- تنگ شدن واژن
- احساس درد و ناراحتی در واژن
- خونریزی پس از برقراری رابطه جنسی
- لذت نبردن هنگام برقراری ارتباط جنسی
- عفونت واژن
- تعریق شبانه
- گرگرفتگی
- تغییرات خلقوخو
- خستگی
- عفونت ادراری
- جوش و دانههای پوستی
تشخیص خشکی واژن
تشخیص خشکی واژن با بررسی علائم، شرح حال پزشکی و معاینه توسط متخصص زنان انجام می شود.
پزشک ابتدا درباره علائمی مانند خشکی، سوزش، خارش، درد هنگام رابطه جنسی، تکرر ادرار یا عفونت های مکرر سوال می کند و سپس با معاینه لگن، وضعیت مخاط واژن، میزان رطوبت، ضخامت بافت و وجود التهاب را ارزیابی می کند.
در صورت نیاز، آزمایش ترشحات واژن برای رد عفونت های قارچی یا باکتریایی و گاهی آزمایش های هورمونی برای بررسی کاهش استروژن درخواست می شود.
اگر علائم پس از یائسگی، زایمان، شیردهی یا مصرف برخی داروها ایجاد شده باشند، پزشک این عوامل را نیز در تشخیص در نظر می گیرد.
تشخیص دقیق علت خشکی واژن اهمیت زیادی دارد، زیرا انتخاب درمان مناسب به عامل ایجادکننده بستگی دارد و می تواند از بروز درد مزمن، اختلال در روابط جنسی و عفونت های مکرر پیشگیری کند.
درمان خشکی واژن
درمان خشکی واژن به علت ایجادکننده، شدت علائم، سن بیمار و وجود بیماری های زمینه ای بستگی دارد.
در بسیاری از افراد، با انتخاب روش درمانی مناسب می توان سوزش، خارش، درد هنگام رابطه جنسی و احساس ناراحتی را تا حد زیادی کنترل کرد.
به همین دلیل، مراجعه به پزشک و تشخیص علت اصلی خشکی واژن اهمیت زیادی دارد و از درمان های خودسرانه باید پرهیز شود.
درمان دارویی خشکی واژن
اگر کاهش سطح استروژن علت اصلی خشکی واژن باشد، پزشک ممکن است درمان های موضعی حاوی استروژن مانند کرم، قرص یا حلقه واژینال را تجویز کند.
این داروها با افزایش رطوبت، بهبود ضخامت مخاط واژن و افزایش انعطاف پذیری بافت، علائم را کاهش می دهند و معمولا نسبت به درمان های هورمونی خوراکی، عوارض سیستمیک کمتری دارند.
البته مصرف آن ها باید با نظر پزشک متخصصی همانند دکتر فاطمه نادری پور انجام شود، به ویژه در افرادی که سابقه برخی سرطان ها یا بیماری های خاص دارند.
در موارد خفیف تا متوسط، استفاده منظم از مرطوب کننده های واژن و روان کننده های مناسب هنگام رابطه جنسی می تواند خشکی و درد را کاهش دهد.
بهتر است از محصولات فاقد عطر، الکل و مواد محرک استفاده شود تا احتمال حساسیت و التهاب کمتر باشد.
درمان خشکی واژن با اصلاح سبک زندگی
اصلاح سبک زندگی نیز نقش مهمی در کنترل علائم دارد.
نوشیدن آب کافی، ترک سیگار، کاهش استرس، فعالیت بدنی منظم و پرهیز از مصرف شوینده های معطر، دوش واژینال و محصولات شیمیایی محرک به حفظ سلامت مخاط واژن کمک می کند.
درمان بیماری های زمینه ای مانند دیابت، اختلالات تیروئید یا عفونت های واژینال، در بسیاری از بیماران باعث بهبود خشکی واژن می شود.
درمان های تخصصی خشکی واژن
در افرادی که با وجود درمان های اولیه همچنان علائم آزاردهنده دارند، پزشک ممکن است روش های جدیدتر مانند لیزر واژینال یا سایر درمان های تخصصی را در شرایط مناسب پیشنهاد کند.
انتخاب این روش ها باید پس از ارزیابی کامل، بررسی مزایا و محدودیت ها و بر اساس شرایط هر بیمار انجام شود، زیرا همه افراد کاندید مناسبی برای این درمان ها نیستند.
تشخیص زودهنگام و شروع درمان مناسب، علاوه بر کاهش علائم، می تواند کیفیت زندگی و سلامت جنسی فرد را نیز به طور قابل توجهی بهبود دهد.
عوارض خشکی واژن
عارضههایی همچون آتروفی واژن عوارض خاصی به همراه دارند؛ به همین دلیل توصیه میکنیم در صورت ابتلا حتماً در سریع زمان ممکن نسبت به درمان اقدام نمایید.
مهمترین عوارض این بیماری عبارتاند از:
- احساس درد حین رابطه جنسی
- سوزش زیاد واژن
- عدم علاقه به برقراری رابطه جنسی
- خونریزی خفیف پس از برقراری رابطه جنسی
- ایجاد عفونت در دستگاه ادراری
